Kategori: Yedek parça · Güncelleme: 2 Kasım 2026 · YOİ Mühendislik teknik ekibi
Fancoil salyangoz fan, odanın havasını emip bataryanın lamelleri arasından iten radyal (santrifüj) fandır. "Salyangoz" adı, çarkı saran ve havayı çıkış ağzına yönlendiren kıvrımlı gövdeden gelir. Fancoil'lerde genellikle ileri eğimli, çok sayıda kısa kanatlı çarklar kullanılır; bu tip çarklar düşük devirde yüksek hava miktarı taşıyabildiği için sessiz çalışma sağlar. Ama aynı yapı, kanat içlerine kir yapışmasına da çok yatkındır. Bu yazıda çark ve salyangozun görevini, arıza belirtilerini ve değişimde nelere dikkat edilmesi gerektiğini anlatıyoruz. Ses ve titreşimin genel teşhisini ayrı yazımızda ele aldık; burada parça ve değişim odaklı ilerliyoruz.
Fancoil salyangoz fanı nasıl çalışır?
Motor milinin ucuna takılan çark döndükçe, kanatlar arasındaki hava merkezkaç etkisiyle dışarıya doğru fırlatılır. Salyangoz gövdesi bu havayı toplar, giderek genişleyen kesitiyle hızını basınca çevirir ve çıkış ağzından bataryaya yönlendirir. Gizli tavan ve döşeme tiplerde çoğunlukla ortada çift milli bir motor ve iki yanında iki salyangoz bulunur; büyük kapasiteli cihazlarda iki motor ve dört salyangoz da görülür. Kaset tiplerde ise genellikle tek bir radyal çark, havayı dört yöne dağıtır.
Çarkın ve salyangozun birbirine göre konumu da önemlidir. Çark salyangoz içinde ortalanmalı, salyangozun dil kısmı ile çark arasındaki boşluk doğru olmalıdır. Bu boşluk değişirse hem ses artar hem de fanın verimi düşer.
Arıza belirtileri ve olası nedenleri
| Belirti | Olası neden | Ne yapılır? |
|---|---|---|
| Hava zayıf, motor normal dönüyor | Kanat içleri kir ve yağla dolmuş | Çark sökülerek temizlenir |
| Ritmik tıkırtı veya sürtme sesi | Çark salyangoza sürtüyor, mil üzerinde kaymış | Çark ortalanır, sabitleme vidası kontrol edilir |
| Belirli devirde artan titreşim | Balans bozuk: kırık kanat, düzensiz kir birikimi | Temizlik veya çark değişimi |
| Tek tarafta hava yok | Çark mil üzerinde boşta dönüyor ya da göbek kırık | Göbek ve sabitleme kontrolü, gerekirse değişim |
| Plastik parça sesi, menfezden kırıntı | Kanat kırılmış | Çark değişimi |
| Salyangoz gövdesinde çatlak, ayrılma | Yaşlanma, darbe, montaj gerginliği | Salyangoz veya fan grubu değişimi |
Temizlik mi, değişim mi?
Kirli ama sağlam çark temizlenir. Temizlikten sonra çark elle çevrildiğinde belirli bir noktada durmaya eğilim gösteriyorsa (her seferinde aynı taraf aşağı geliyorsa) balans hâlâ bozuk demektir. Kırık ya da çatlak kanat, eğilmiş sac çark, deforme olmuş plastik göbek veya mil üzerinde tutmayan göbek değişim sebebidir. Kırık kanadı yapıştırmak ya da kırık parçayı kesip atmak geçici bir çözüm gibi görünse de balansı bozar ve motor yataklarına zarar verir.
Fotoğraf gönderin, doğru yönlendirelim
Cihazın etiketini ve sorunu WhatsApp'tan gönderin. Ankara'da yerinde, Türkiye genelinde planlı servis.
Değişimde nelere dikkat edilir?
- Çark çapı ve genişliği: Salyangoz gövdesine uyan ölçüde olmalıdır; daha büyük çark sürtünür, daha küçük çark debiyi düşürür.
- Kanat yönü: İleri eğimli çarklar yönlüdür. Ters takılan çark döner ama çok az hava taşır ve gürültülü çalışır.
- Göbek çapı ve sabitleme: Motor mili çapına ve mil ucunun şekline (düz, yassı) uygun olmalı; sabitleme vidası düz yüzeye oturmalıdır.
- Malzeme: Plastik ve sac çarklar farklı ağırlıkta olabilir; motorun kalkışını ve balansı etkiler.
- Dönüş yönü: Motorun dönüş yönü ile çarkın kanat yönü uyumlu olmalıdır.
- Konumlama: Çark salyangoz içinde ortalanır, dil boşluğu kontrol edilir.
Motorla birlikte mi değişmeli?
Balanssız ya da sürten bir çark uzun süre çalışmışsa motor yatakları da etkilenmiş olabilir. Çark değişiminden sonra motorda uğultu, mil boşluğu ya da ısınma varsa motor da değerlendirilir. Bazı cihazlarda üretici, motor ve çarkları birlikte "fan grubu" olarak tedarik eder; özellikle eski ve parçası zor bulunan cihazlarda komple fan grubu değişimi hem süre hem güvenilirlik açısından avantajlı olabilir. Motor seçimi için muadil motor seçimi, motor tamiri seçenekleri için motor tamiri mi değişim mi yazılarına bakabilirsiniz.
| Kullanıcı | Servis |
|---|---|
| Sesi ve hangi kademede arttığını not eder | Fan grubunu söker, çark ve salyangozu inceler |
| Filtreyi düzenli temizleyerek çarkın kirlenmesini yavaşlatır | Çarkı temizler veya ölçü ve yön uyumlu çarkla değiştirir |
| Menfezden kırıntı gelirse cihazı kapatır | Motor yataklarını, takozları ve balansı kontrol eder |
Fan kirlenmesini nasıl önleriz?
Çark kirlenmesinin en büyük nedeni filtresiz ya da yırtık filtreyle çalışmaktır. Filtrenin düzenli temizlenmesi ve yıprandığında değiştirilmesi, çarkın temizlik aralığını uzatır. Mutfak bölümlerine yakın ve yağlı buharın bulunduğu mekânlarda kir yapışkan olur; bu yerlerde fan temizliği daha sık planlanmalıdır. Filtre seçenekleri için yıkanabilir ve antibakteriyel filtre yazımıza, ses kaynaklı diğer nedenler için fancoil ses ve titreşim yazımıza göz atabilirsiniz. Çark ve salyangoz tedariki için yedek parça sayfamız hazır.
Not: Kaset tip cihazlarda kullanılan tek çarklı radyal fanlar, gizli tavan tiplerdeki salyangoz fanlardan farklı bir yapıya sahiptir ve genellikle panel sökülerek alttan erişilir. Değişim mantığı aynıdır: ölçü, yön, göbek uyumu ve balans.
Sık sorulan sorular
Fan çarkı temizlenebilir mi, yoksa değişmeli mi?
Kirli ama sağlam bir çark temizlenerek yeniden kullanılabilir. Kanadı kırık, çatlak, eğilmiş ya da göbeği mil üzerinde boşluk yapan bir çark ise değiştirilmelidir; kırık çarkı yapıştırmak balansı bozar.
Fan çarkı kirlenince neden debi düşer?
Fancoil'lerde yaygın ileri eğimli çarkların kanatları kısa ve sıktır. Kanat içlerine yapışan kir kanat profilini değiştirir ve kanallar daralır; çark aynı devirde döndüğü halde daha az hava taşır.
Balanssız fan motora zarar verir mi?
Evet. Dengesiz dönen çark motor yataklarına sürekli yan yük bindirir; zamanla yatak aşınması, ses ve titreşim artar. Bu yüzden çark değişiminde motor yatakları da kontrol edilir.
Sadece bir salyangozun çarkı kırıksa diğeri de değişmeli mi?
Zorunlu değildir. Ancak aynı yaşta ve aynı kirlilikteki iki çarktan biri kırıldıysa diğerinin de durumu dikkatle incelenir. Çift fanlı cihazlarda iki tarafın debisi dengeli olmalıdır.
Çark değişimi ne kadar sürer?
Erişimi kolay ve parçası hazır bir cihazda kısa bir işlemdir. Gizli tavan tiplerde fan grubunun sökülmesi için servis kapağı yeterli değilse süre uzayabilir. Süre keşifte netleşir.
İlgili sayfalar
Salyangoz ve fan çarkı
Çark ve salyangoz tedariki.
Ses ve titreşim
Fan kaynaklı ses arızaları.
Fan grubu
Komple fan grubu değişimi.
Titreşim takozları
Motor takozu değişimi.